Foliumzuur bij een zwangerschap: wat moet je weten

“Foliumzuur bij een zwangerschap: wat moet je weten” is door Marion Middendorp geschreven voor Peuteren.nl

Wie zwanger wil worden, krijgt al snel het advies: begin met foliumzuur. Het klinkt simpel, bijna vanzelfsprekend. Maar wat ís foliumzuur eigenlijk? Waarom is het zo belangrijk? Wanneer begin je ermee, en kun je er ook te veel van nemen? Als jonge ouder of als je een kinderwens hebt, wil je het gewoon goed doen. In deze blog neem ik je stap voor stap mee in alles wat je moet weten over foliumzuur.

Het belang van foliumzuur bij een zwangerschap

Wat is foliumzuur?

Foliumzuur is de synthetische vorm van vitamine B11. In voeding heet het eigenlijk folaat. Het is een wateroplosbare vitamine die een belangrijke rol speelt bij de aanmaak van DNA en nieuwe cellen. En juist dát maakt foliumzuur zo belangrijk in de vroege zwangerschap.

In de eerste weken na de bevruchting deelt een bevruchte eicel zich razendsnel. Er ontstaan miljoenen nieuwe cellen. Voor die celdeling is voldoende foliumzuur onmisbaar. Zonder voldoende foliumzuur kunnen die processen verstoord raken. Omdat je lichaam foliumzuur niet langdurig kan opslaan, ben je afhankelijk van dagelijkse inname via voeding of supplementen.

Waarom is foliumzuur zo belangrijk tijdens de zwangerschap?

De belangrijkste reden om foliumzuur te slikken, is het verkleinen van de kans op een open ruggetje (spina bifida) bij de baby. Een open ruggetje ontstaat wanneer de neurale buis – de voorloper van de hersenen en het ruggenmerg – zich niet goed sluit. Dit proces vindt al plaats in de eerste vier weken van de zwangerschap. Vaak weet je dan nog niet eens dat je zwanger bent.

Voldoende foliumzuur verlaagt de kans op neurale buisdefecten aanzienlijk. Maar daar stopt het niet. Foliumzuur speelt ook een rol bij:

De vorming van het zenuwstelsel
De ontwikkeling van de placenta
De aanmaak van rode bloedcellen
Het voorkomen van bepaalde hartafwijkingen

Het is dus geen “extraatje”, maar een essentiële bouwstof in het aller vroegste begin van nieuw leven.

Wanneer moet je beginnen met foliumzuur slikken?

Dit is misschien wel de belangrijkste boodschap uit deze blog: Begin vóórdat je zwanger bent.

Het advies in Nederland is om minimaal vier weken vóór de bevruchting te starten met foliumzuur. Dat betekent: zodra je stopt met anticonceptie of een kinderwens hebt, begin je met slikken.

Waarom zo vroeg? Omdat de aanleg van het zenuwstelsel al in de eerste weken plaatsvindt. Als je pas begint wanneer je een positieve test in handen hebt, kan dat eigenlijk al te laat zijn voor dit specifieke beschermende effect.

Tot wanneer slik je foliumzuur?

Het algemene advies is om door te slikken tot en met de tiende week van de zwangerschap. Na deze periode is de neurale buis gesloten en is het risico op een open ruggetje sterk verminderd.

Veel vrouwen stappen daarna over op een multivitaminen speciaal voor zwangere vrouwen, waarin meestal ook foliumzuur zit. Dat is prima, maar de cruciale fase ligt dus echt in die eerste tien weken.

Hoeveel foliumzuur heb je nodig?

De aanbevolen hoeveelheid voor vrouwen met een kinderwens en zwangere vrouwen is 400 microgram per dag. Dat is een veilige en effectieve dosering.

In sommige situaties kan een arts een hogere dosering adviseren, bijvoorbeeld bij:

Eerdere zwangerschap met een neurale buisdefect
Diabetes
Epilepsie
Ernstig overgewicht

Overleg in zulke gevallen altijd met je huisarts of verloskundige.

Zit foliumzuur ook in voeding?

Ja, folaat (de natuurlijke vorm van foliumzuur) komt voor in verschillende voedingsmiddelen. Denk aan:

Groene bladgroenten zoals spinazie
Broccoli
Peulvruchten zoals linzen
Volkorenproducten
Citrusfruit
Noten

Klinkt gezond, toch? En dat is het ook. Maar via voeding alleen is het vrijwel onmogelijk om voldoende binnen te krijgen voor optimale bescherming tegen neurale buisdefecten. Daarom blijft het advies: supplementen. Voeding is een mooie basis, maar tijdens de zwangerschap is die aanvulling echt noodzakelijk.

Kun je ook te veel foliumzuur slikken?

Dat is een terechte vraag.

Foliumzuur is wateroplosbaar, wat betekent dat een teveel meestal via de urine wordt uitgescheiden. Toch geldt ook hier: meer is niet automatisch beter. Langdurig hoge doseringen (boven 1000 microgram per dag) kunnen een vitamine B12-tekort maskeren. Dat kan leiden tot neurologische schade als het onopgemerkt blijft.

Houd je dus aan de aanbevolen 400 microgram, tenzij een arts anders adviseert. Een normale zwangerschapsmultivitamine bevat doorgaans een veilige hoeveelheid.

Wat als je geen foliumzuur hebt geslikt?

Misschien lees je dit en denk je: o nee, dat heb ik helemaal niet gedaan. Geen paniek. Niet elke vrouw die geen foliumzuur slikt, krijgt een kindje met een afwijking. De meeste zwangerschappen verlopen gewoon goed. Het risico is verhoogd, maar het is geen zekerheid.

Ben je al zwanger en ben je nog niet begonnen? Start dan alsnog zo snel mogelijk en bespreek het met je verloskundige. Die kan je verder adviseren en zo nodig extra controles plannen. Schuldgevoel helpt niemand vooruit. Informatie wel.

Waarom is foliumzuur zo’n vast onderdeel van zwangerschapsadvies?

De reden is simpel: het is goedkoop, veilig en effectief. Met één klein tabletje per dag kun je de kans op ernstige aangeboren afwijkingen aanzienlijk verkleinen. Dat maakt het één van de meest succesvolle preventieve maatregelen binnen de zwangerschapszorg.

En juist omdat het effect in de allereerste weken plaatsvindt, is goede voorlichting zo belangrijk.