Alimentatie: hoe zit dat tegenwoordig?

“Alimentatie: hoe zit dat tegenwoordig?” is door Marion Middendorp geschreven voor Peuteren.nl

Wanneer ouders uit elkaar gaan, verandert er vaak veel. Niet alleen emotioneel, maar ook praktisch. Ineens moeten er nieuwe afspraken worden gemaakt over wonen, zorg voor de kinderen en geld. Voor veel ouders is het onderwerp alimentatie een bron van vragen. Wie betaalt wat voor de kinderen? Bestaat partneralimentatie eigenlijk nog? En hoe zit het als jullie co-ouderschap hebben? De regels rondom alimentatie zijn de afgelopen jaren veranderd en daardoor is het voor veel ouders lastig om precies te weten waar zij aan toe zijn. In deze blog leggen we rustig en duidelijk uit hoe alimentatie in Nederland tegenwoordig geregeld is.

Wat betekent alimentatie eigenlijk?

Alimentatie betekent letterlijk dat iemand financieel bijdraagt aan het levensonderhoud van een ander. Binnen een scheiding of relatiebreuk gaat het meestal om twee soorten bijdragen. Enerzijds is er kinderalimentatie, die bedoeld is voor de kosten van de kinderen. Anderzijds bestaat er partneralimentatie, een bijdrage die bedoeld kan zijn voor een ex-partner die na de scheiding minder inkomen heeft.

De gedachte achter alimentatie is dat ouders, ook wanneer hun relatie eindigt, samen verantwoordelijk blijven voor hun kinderen. Een scheiding verandert immers niets aan het feit dat beide ouders een zorgplicht hebben. De wet probeert daarom te voorkomen dat kinderen na een scheiding ineens financieel sterk achteruitgaan. Het doel van alimentatie is dus niet om een ex-partner te “belonen”, maar om ervoor te zorgen dat de kosten van opvoeding eerlijk worden verdeeld.

Kinderalimentatie: een bijdrage voor het opgroeien van een kind

Kinderalimentatie is in Nederland de meest voorkomende vorm van alimentatie. Deze bijdrage is bedoeld om mee te betalen aan alles wat een kind nodig heeft om op te groeien. Denk aan dagelijkse kosten zoals eten, kleding en schoolspullen, maar ook aan sport, hobby’s, zorgkosten of andere uitgaven die horen bij het leven van een kind.

Volgens de Nederlandse wet zijn ouders verplicht om financieel voor hun kinderen te zorgen totdat zij 21 jaar oud zijn. Dat betekent dat ook jongvolwassenen tussen de achttien en eenentwintig jaar nog recht kunnen hebben op een bijdrage van hun ouders. In die leeftijdsfase ontvangen kinderen de bijdrage vaak rechtstreeks zelf.

De hoogte van kinderalimentatie wordt berekend aan de hand van verschillende factoren. Zo wordt gekeken naar het inkomen van beide ouders, naar de totale kosten van het kind en naar de zorgverdeling. Een kind dat bijvoorbeeld meerdere dagen per week bij beide ouders woont, brengt vaak andere kosten met zich mee dan een situatie waarin één ouder vrijwel alle dagelijkse zorg heeft.

In veel gevallen maken ouders samen afspraken over deze bijdrage. Die afspraken worden vastgelegd in het ouderschapsplan dat bij een scheiding verplicht is wanneer er minderjarige kinderen zijn. Als ouders er samen niet uitkomen, kan een rechter bepalen hoeveel alimentatie er betaald moet worden.

Alimentatie stijgt elk jaar een beetje

Veel ouders weten niet dat alimentatie in Nederland elk jaar automatisch wordt aangepast. Dit wordt de jaarlijkse indexering genoemd. De overheid bepaalt jaarlijks met welk percentage alimentatie stijgt, zodat de bijdrage meegroeit met de stijgende kosten van levensonderhoud.

Deze aanpassing gebeurt automatisch. Dat betekent dat het bedrag dat betaald wordt ieder jaar iets hoger kan worden. Het idee daarachter is dat kosten voor voeding, kleding, energie en andere dagelijkse uitgaven ook blijven stijgen. Zonder indexering zou de bijdrage na een aantal jaren steeds minder waard worden.

Voor ouders betekent dit dat het belangrijk is om ieder jaar even te controleren welk bedrag er betaald moet worden. Wie alimentatie ontvangt, kan het nieuwe bedrag ook aan de andere ouder doorgeven.

Bestaat partneralimentatie nog?

Naast kinderalimentatie bestaat in Nederland ook partneralimentatie. Toch denken veel mensen dat deze vorm van alimentatie inmiddels is afgeschaft. Dat is niet zo, al zijn de regels wel veranderd.

Sinds 2020 geldt dat partneralimentatie in de meeste gevallen maximaal vijf jaar duurt. Voorheen kon deze bijdrage soms wel twaalf jaar doorlopen. De wet is aangepast omdat men vond dat ex-partners sneller financieel zelfstandig zouden moeten kunnen worden.

Hoe lang partneralimentatie precies duurt, hangt onder andere af van hoe lang het huwelijk heeft geduurd. Vaak wordt de duur van het huwelijk gedeeltelijk meegenomen in de berekening van de periode waarin partneralimentatie betaald moet worden. Er bestaan ook uitzonderingen. Zo kan de alimentatie langer doorlopen wanneer er jonge kinderen zijn of wanneer een huwelijk erg lang heeft geduurd.

Het doel van partneralimentatie is om iemand tijdelijk de kans te geven om financieel weer op eigen benen te staan. Denk bijvoorbeeld aan een ouder die lange tijd minder heeft gewerkt om voor de kinderen te zorgen en daardoor tijd nodig heeft om opnieuw een inkomen op te bouwen.

Wanneer stopt partneralimentatie?

Partneralimentatie stopt meestal vanzelf wanneer de afgesproken periode voorbij is. Er zijn echter ook situaties waarin de alimentatie eerder eindigt. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer de ontvanger opnieuw trouwt of gaat samenwonen met een nieuwe partner. Ook grote veranderingen in inkomen kunnen aanleiding zijn om de alimentatie opnieuw te laten bekijken.

In sommige gevallen kunnen ex-partners samen nieuwe afspraken maken wanneer hun situatie verandert. Wanneer dat niet lukt, kan een rechter gevraagd worden om het bedrag aan te passen of de alimentatie te beëindigen.

Hoe zit het met alimentatie bij co-ouderschap?

Veel ouders denken dat alimentatie automatisch vervalt wanneer er sprake is van co-ouderschap. Toch ligt dat iets genuanceerder. Co-ouderschap betekent meestal dat een kind ongeveer evenveel tijd bij beide ouders doorbrengt. In de praktijk betekent dit echter niet altijd dat de kosten voor beide ouders precies gelijk zijn.

Wanneer er grote verschillen zijn in inkomen, kan er alsnog kinderalimentatie worden vastgesteld. Het uitgangspunt blijft namelijk dat beide ouders naar draagkracht bijdragen aan de kosten van hun kind. Als één ouder aanzienlijk meer verdient dan de ander, kan het eerlijker zijn dat deze ouder financieel iets meer bijdraagt.

Ook praktische zaken kunnen een rol spelen. Denk bijvoorbeeld aan schoolkosten, kleding of hobby’s die vooral door één ouder worden betaald. In zulke situaties kan een kleine financiële bijdrage alsnog helpen om de kosten beter te verdelen.

Wat als een ex-partner niet betaalt?

Het komt helaas regelmatig voor dat alimentatie niet wordt betaald. Dat kan voor veel stress zorgen, zeker wanneer een ouder afhankelijk is van die bijdrage om de kosten voor de kinderen te kunnen betalen.

Wanneer een ex-partner structureel niet betaalt, kan hulp worden ingeschakeld van het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen, vaak afgekort tot het LBIO. Deze instantie kan helpen om achterstallige alimentatie te innen. Dat kan bijvoorbeeld door contact op te nemen met de werkgever van de betalende ouder of door andere juridische stappen te nemen.

Voor ouders die recht hebben op alimentatie is het vaak een geruststelling dat er een organisatie bestaat die hierbij kan helpen. In veel gevallen kost deze ondersteuning niets voor degene die de alimentatie hoort te ontvangen.

Alimentatie kan in de loop van de tijd veranderen

Geen enkel gezin blijft jarenlang precies hetzelfde. Kinderen worden ouder, banen veranderen en inkomens kunnen stijgen of juist dalen. Daarom kan alimentatie in bepaalde situaties opnieuw worden bekeken.

Wanneer de financiële situatie van één van de ouders sterk verandert, kan het redelijk zijn om het bedrag opnieuw te berekenen. Ook veranderingen in de zorgverdeling kunnen invloed hebben op de hoogte van alimentatie. In zulke situaties kunnen ouders samen nieuwe afspraken maken of een verzoek indienen bij de rechter.

Het idee achter deze mogelijkheid is dat alimentatie moet blijven aansluiten bij de werkelijkheid van het gezin.

Uiteindelijk draait het om het kind

Hoewel alimentatie vaak als een ingewikkeld en soms gevoelig onderwerp wordt ervaren, is de gedachte erachter eigenlijk heel eenvoudig. Ouders blijven samen verantwoordelijk voor hun kinderen, ook wanneer hun relatie eindigt.

Een scheiding kan voor kinderen een grote verandering zijn. Wanneer ouders duidelijke en eerlijke afspraken maken over zorg en financiële verantwoordelijkheid, ontstaat er vaak meer rust. En juist die rust is voor kinderen misschien wel het belangrijkste in een periode waarin er al zoveel verandert.

Goede afspraken over alimentatie helpen daarom niet alleen ouders, maar vooral de kinderen die in deze nieuwe gezinssituatie hun weg moeten vinden.