Schuldgevoel bij ouders: waarom voel je je soms tekortschieten?

“Schuldgevoel bij ouders: waarom voel je je soms tekortschieten?” is door Marion Middendorp geschreven voor Peuteren.nl

Ouder zijn is misschien wel de mooiste én tegelijkertijd de meest uitdagende rol die je ooit krijgt. Je wilt het beste voor je kind, probeert overal aan te denken en hoopt dat je de juiste keuzes maakt. Toch bekruipt veel ouders regelmatig het gevoel dat ze tekortschieten. Je had wat meer geduld moeten hebben, voelde je afgeleid door je werk of vroeg je af of je kind niet te veel schermtijd heeft gehad. Dat knagende schuldgevoel is iets waar verrassend veel moeders én vaders mee worstelen.

Schuldgevoel hoort bijna bij het ouderschap

Vrijwel iedere ouder maakt zich wel eens zorgen of hij of zij het goed doet. Dat is eigenlijk heel logisch. Vanaf het moment dat je kind wordt geboren, draag je verantwoordelijkheid voor iemand die volledig afhankelijk is van jouw zorg. Dat brengt liefde met zich mee, maar ook onzekerheid.

Een peuter die een driftbui krijgt in de supermarkt, een kind dat slecht slaapt of een ongelukje dat nét gebeurde terwijl jij even niet oplette. Veel ouders geven zichzelf direct de schuld, terwijl zulke situaties vaak gewoon bij het opgroeien horen.

Sterker nog: juist ouders die veel om hun kind geven, ervaren vaak sneller schuldgevoel. Ze leggen de lat hoog en willen niets liever dan een fijne, veilige jeugd bieden.

Waarom voelen zoveel ouders zich schuldig?

Er zijn verschillende redenen waarom schuldgevoel zo vaak voorkomt.

Je wilt alles goed doen

Ouders krijgen tegenwoordig ontzettend veel informatie. Boeken, opvoedpodcasts, sociale media, consultatiebureaus en opvoedcoaches vertellen allemaal hoe je het ‘beste’ kunt aanpakken. Dat is waardevol, maar kan ook het gevoel geven dat je voortdurend beoordeeld wordt.

Er lijkt voor alles een perfecte oplossing te bestaan. Slaapt je peuter nog niet door? Dan doe je misschien iets verkeerd. Eet hij moeilijk? Dan had je eerder anders moeten beginnen. Natuurlijk klopt dat beeld niet, maar het kan wel zo voelen.

Sociale media laten vooral de mooie momenten zien

Op Instagram lijken sommige gezinnen altijd ontspannen. De kinderen eten groenten zonder morren, knutselen vrolijk aan tafel en gaan lachend naar bed. In werkelijkheid ziet het er achter de schermen vaak heel anders uit.

Door jezelf onbewust met anderen te vergelijken, ontstaat al snel het idee dat jij tekortschiet. Terwijl je eigenlijk een onrealistisch beeld vergelijkt met jouw dagelijkse werkelijkheid.

Je hebt meerdere rollen tegelijk

Veel ouders combineren een gezin met werk, een sociaal leven, het huishouden en misschien ook mantelzorg of vrijwilligerswerk. Dat betekent dat je voortdurend keuzes moet maken.

Ben je aan het werk, dan denk je soms dat je meer tijd met je kind zou moeten doorbrengen. Ben je thuis, dan voel je je misschien schuldig over het werk dat blijft liggen. Zo lijkt het soms alsof je het nergens helemaal goed doet.

Waar voelen ouders zich het vaakst schuldig over?

Hoewel ieder gezin anders is, keren bepaalde onderwerpen steeds terug.

Te weinig tijd doorbrengen met het kind.
Onvoldoende geduld hebben.
Schreeuwen of boos worden.
Schermtijd toestaan.
Gezond eten niet altijd volhouden.
Werken terwijl het kind naar de opvang gaat.
Het gevoel niet genoeg aandacht te geven aan broertjes of zusjes.
Te moe zijn om samen iets leuks te doen.

Opvallend is dat veel van deze situaties juist heel normaal zijn. Geen enkele ouder heeft eindeloos geduld of energie.

Voelen moeders en vaders evenveel schuldgevoel?

Onderzoek laat zien dat zowel moeders als vaders schuldgevoel kunnen ervaren, maar vaak om verschillende redenen.

Moeders

Moeders voelen zich gemiddeld vaker verantwoordelijk voor het welzijn van hun kinderen. Dat heeft deels te maken met maatschappelijke verwachtingen. Hoewel de rolverdeling steeds gelijkwaardiger wordt, leeft bij veel vrouwen nog altijd het idee dat zij de ‘perfecte moeder’ moeten zijn.

Daardoor ervaren moeders relatief vaak schuldgevoel wanneer ze werken, tijd voor zichzelf nemen of het gevoel hebben onvoldoende aandacht aan hun kind te besteden.

Vaders

Ook vaders ervaren schuldgevoel, al uit zich dat soms anders. Zij voelen zich regelmatig schuldig wanneer ze door hun werk belangrijke momenten missen of onvoldoende aanwezig zijn in het dagelijks gezinsleven.

Daarnaast geven sommige vaders aan dat ze worstelen met de balans tussen kostwinner zijn en voldoende betrokken zijn bij de opvoeding.

De verschillen worden overigens steeds kleiner. Moderne vaders zijn vaak veel actiever betrokken bij de verzorging en opvoeding dan vroeger, waardoor ook zij vaker dezelfde twijfels ervaren.

Wanneer wordt schuldgevoel ongezond?

Een beetje schuldgevoel is niet verkeerd. Het helpt je namelijk om na te denken over je gedrag en eventueel iets aan te passen. Het wordt pas een probleem wanneer het voortdurend aanwezig is.

Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer je:

jezelf constant bekritiseert;
nooit tevreden bent over hoe je het doet;
denkt dat andere ouders het veel beter doen;
nauwelijks nog kunt genieten van het ouderschap;
voortdurend piekert over kleine fouten.

In dat geval is het goed om met iemand over je gevoelens te praten. Dat kan een partner, vriend(in), huisarts of een opvoedkundige zijn.

Hoe ga je beter om met schuldgevoel?

Gelukkig kun je leren om milder naar jezelf te kijken.

Accepteer dat perfect ouderschap niet bestaat

Kinderen hebben geen perfecte ouders nodig. Ze hebben ouders nodig die liefde geven, veiligheid bieden en fouten durven toegeven. Juist doordat kinderen zien dat volwassenen ook niet perfect zijn, leren ze omgaan met teleurstellingen en emoties.

Kijk naar het totaalplaatje

Iedere ouder heeft weleens een slechte dag. Misschien was je kortaf of had je weinig energie. Dat betekent niet dat je een slechte ouder bent. Kijk liever naar hoe het over langere tijd gaat. Voelt je kind zich veilig, geliefd en gezien? Dan doe je waarschijnlijk veel meer goed dan je zelf denkt.

Wees net zo vriendelijk voor jezelf als voor een ander

Stel dat een goede vriend of vriendin zou vertellen dat hij of zij zich schuldig voelt omdat het avondeten uit een diepvriespizza bestond. Waarschijnlijk zou je zeggen dat één maaltijd echt geen probleem is.

Probeer jezelf dezelfde vriendelijkheid te gunnen.

Vergelijk jezelf minder met anderen

Iedere opvoeding is anders. Elk kind heeft een eigen karakter, temperament en behoeften. Wat bij het ene gezin werkt, hoeft helemaal niet geschikt te zijn voor het andere.

Vergelijk jezelf daarom liever met de ouder die je gisteren was dan met het perfecte plaatje op sociale media.

Je bent waarschijnlijk een betere ouder dan je denkt

Twijfelen aan jezelf hoort bij het ouderschap. Het laat zien dat je betrokken bent en graag goed voor je kind wilt zorgen. Natuurlijk maak je fouten. Dat doet iedere ouder.

Kinderen onthouden uiteindelijk niet of je iedere dag een perfecte maaltijd op tafel zette of nooit je stem verhief. Ze herinneren zich vooral de knuffels, de spelletjes op de bank, het voorlezen voor het slapengaan en het gevoel dat ze altijd bij je terecht konden.

En misschien is dat wel de belangrijkste geruststelling van allemaal: goed genoeg is vaak precies goed.