“Hoe schadelijk is duimzuigen eigenlijk bij jonge kinderen?” is door Marion Middendorp geschreven voor Peuteren.nl.
Bijna iedere ouder herkent het beeld: een baby of peuter die zijn duim in de mond steekt zodra hij moe is, spanning voelt of gewoon even niets te doen heeft. Duimzuigen is één van de meest voorkomende zelfkalmerende gedragingen bij jonge kinderen. Toch roept het bij veel ouders vragen op. Is het onschuldig? Moet je het afleren? En vanaf wanneer kan het schadelijk worden voor het gebit of de ontwikkeling?
Duimzuigen is geen nieuwe gewoonte, geen modeverschijnsel en zeker geen teken dat er iets mis is. Maar het is ook geen gedrag dat onbeperkt zonder gevolgen blijft. De waarheid ligt, zoals zo vaak, ergens in het midden.
In deze blog nemen we je mee in het waarom van duimzuigen, wat het betekent voor je kind en wanneer het wél aandacht verdient.
Waarom zuigen kinderen op hun duim?
Duimzuigen begint vaak al heel vroeg. Sommige baby’s zuigen zelfs in de baarmoeder al op hun duim. Dat is geen toeval. Zuigen is één van de eerste reflexen waarmee een baby wordt geboren. Het heeft een kalmerend effect en helpt bij het reguleren van spanning en prikkels.
Voor jonge kinderen is duimzuigen vaak een manier om zichzelf gerust te stellen. Het geeft een veilig, vertrouwd gevoel. Vooral in situaties waarin een kind moe is, zich onzeker voelt of nieuwe indrukken moet verwerken, grijpen veel kinderen automatisch naar hun duim.
Bij peuters speelt daarnaast ook verveling een rol. Even niets te doen hebben, wachten of tot rust komen voor het slapen gaan kan ervoor zorgen dat de duim weer tevoorschijn komt. Het is een vorm van zelfregulatie die past bij hun ontwikkelingsfase.
Belangrijk om te weten is dat duimzuigen meestal geen bewuste keuze is. Het gebeurt vaak automatisch, zonder dat een kind zich daar echt van bewust is.
Duimzuigen als emotionele steun
Voor veel kinderen heeft duimzuigen een emotionele functie. Het kan helpen bij het verwerken van spanning, veranderingen of overprikkeling. Denk aan momenten zoals de start op de opvang, een nieuwe oppas, een drukke verjaardag of vermoeidheid aan het eind van de dag.
Soms zie je ook dat duimzuigen tijdelijk toeneemt bij grote veranderingen, zoals de geboorte van een broertje of zusje, een verhuizing of wanneer een kind zich even minder veilig voelt. In die zin is duimzuigen niet zozeer een probleemgedrag, maar eerder een signaal. Het laat zien dat een kind behoefte heeft aan rust, voorspelbaarheid of nabijheid.
Juist daarom werkt streng afleren of verbieden vaak averechts. Als de onderliggende behoefte niet wordt gezien, kan het kind op zoek gaan naar een ander, vergelijkbaar zelfkalmerend gedrag.
Is duimzuigen slecht voor het gebit?
De vraag die ouders het vaakst stellen is: wat doet duimzuigen met het gebit?
Bij jonge baby’s en peuters is duimzuigen in de meeste gevallen nog niet schadelijk. Het melkgebit is flexibel en kan zich tot op zekere hoogte aanpassen. Problemen ontstaan meestal pas wanneer een kind langdurig, intensief en ook overdag blijft duimzuigen, vooral na de leeftijd van ongeveer vier jaar.
Langdurig duimzuigen kan invloed hebben op de stand van de tanden en de ontwikkeling van de kaak. Denk aan een open beet, waarbij de boven- en ondertanden elkaar niet goed raken, of tanden die naar voren gaan staan. Ook kan de vorm van het gehemelte veranderen doordat er langdurige druk op ontstaat.
Niet ieder kind dat duimt ontwikkelt deze problemen. De mate van schade hangt af van hoe vaak, hoe krachtig en hoe lang een kind zuigt. Af en toe duimen bij het inslapen heeft een heel ander effect dan voortdurend duimen gedurende de dag.
Heeft duimzuigen invloed op de spraak?
In sommige gevallen kan langdurig duimzuigen ook invloed hebben op de spraakontwikkeling. Als de stand van het gebit verandert of de tongpositie zich aanpast, kan dit effect hebben op de uitspraak van bepaalde klanken.
Dit betekent niet dat elk kind dat duimt spraakproblemen krijgt. Maar wanneer duimzuigen samengaat met slissen, onduidelijke uitspraak of een afwijkende tongpositie, kan het verstandig zijn om dit te bespreken met een logopedist of tandarts.
Wanneer wordt duimzuigen een probleem?
Duimzuigen is meestal geen reden tot zorgen bij baby’s en jonge peuters. Het wordt pas relevant om er actiever naar te kijken wanneer een kind ouder wordt en het gedrag hardnekkig blijft bestaan.
Signalen om alert te zijn kunnen zijn:
– je kind duimt intensief en langdurig, ook overdag
– stoppen lijkt onmogelijk en veroorzaakt veel stress
– er zijn zichtbare veranderingen aan het gebit
– je kind blijft duimen na het vierde levensjaar
– het duimzuigen lijkt de enige manier om met spanning om te gaan
In deze gevallen is het belangrijk om niet alleen naar het gedrag zelf te kijken, maar vooral naar de functie ervan. Wat heeft je kind nodig dat het nu via duimzuigen probeert te krijgen?
Moet je duimzuigen afleren?
Veel ouders voelen druk om duimzuigen zo snel mogelijk af te leren. Toch is forceren zelden een goede oplossing. Straffen, belonen of beschamen werkt vaak averechts en kan het probleem juist vergroten.
Wat wél helpt, is begrip en begeleiding. Benoem het gedrag zonder oordeel. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: “Ik zie dat je je duim gebruikt om rustig te worden.” Daarmee erken je de behoefte achter het gedrag.
Daarnaast kun je kijken naar alternatieven. Sommige kinderen vinden het prettig om een knuffel vast te houden, een doekje te friemelen of extra nabijheid te krijgen op spannende momenten. Door andere vormen van troost aan te bieden, kan het duimzuigen vanzelf verminderen.
Bij oudere peuters en kleuters kan het helpen om samen afspraken te maken. Bijvoorbeeld dat duimzuigen alleen mag bij het slapen gaan, maar niet meer overdag. Dit geeft duidelijkheid zonder druk.
Wat kun je als ouder wél doen?
Het belangrijkste is rust bewaren. Duimzuigen is zelden een teken van falen of slechte opvoeding. Het hoort bij de ontwikkeling van veel kinderen.
Je kunt je kind ondersteunen door:
– voldoende rust en structuur te bieden
– momenten van spanning te herkennen en te verzachten
– nabijheid en aandacht te geven wanneer je kind dat nodig heeft
– het gedrag niet te veroordelen of te bestraffen
– het goede voorbeeld te geven in omgaan met stress
Wanneer je twijfelt over de gevolgen voor het gebit, is een bezoek aan de tandarts altijd verstandig. Die kan meekijken en inschatten of er reden is tot actie.
En de speen dan?
Ouders vragen zich vaak af of een speen beter of slechter is dan duimzuigen. Het grote verschil is dat een speen makkelijker af te bouwen is. Een duim is altijd beschikbaar, terwijl je een speen uiteindelijk kunt weghalen.
Aan de andere kant kan een speen ook invloed hebben op gebit en spraak wanneer deze langdurig wordt gebruikt. Het is dus geen zwart-witverhaal. Wat voor het ene kind goed werkt, hoeft voor het andere kind niet de beste oplossing te zijn.
Lees ook
Fopspeen – is een fopspeen slecht voor je baby?
15x je baby troosten – en soms ook een beetje jezelf
Bronvermelding
Afbeelding: 123rf.com
