Wat is een teek

Teken (Acarina of Acari) leven van het bloed van gewervelde dieren. Ze bijten zich in de huid vast en zodra ze voldoende bloed hebben opgesmikkeld (dit kan variëren van enige uren tot zelfs enige dagen), laten ze pas weer los.
De beet van een teek is niet pijnlijk en daarom wordt een tekenbeet niet altijd opgemerkt. Van maart tot november huizen zij in bossen en duinen; ze hebben voorkeur voor struiken en hoog gras. Teken hebben acht poten, net als de spin. Hierin verschilt een teek dus van insecten, die slechts zes poten hebben. Toch zijn ze nauwer verwant aan mijten en minder aan de spin. Een tekenlarve heeft echter tot zijn eerste vervelling wél zes poten.
Aan zijn kop zitten aan weerszijden twee tastorganen (palpen), met daar tussenin zijn zuigsnuit. De zuigsnuit bestaat uit een met weerhaken getand steekorgaan. De zuigsnuit wordt beschermd door twee kaken (cheliceren) die helpen bij het doorboren van de huid.
Op de achterkant en de voorkant van zijn lichaam bevindt zich bij de harde teken, een schild (scutum). Soms zelfs meer dan één. Naast dit schild is de lichaamshuid nogal rekbaar zodat de teek tijdens en na zijn maaltijd behoorlijk kan uitzetten.

Wat eten ze?

Bloed en lichaamsvloeistoffen van gewervelde dieren. Hieronder behoort dus ook de mens. Een teek heeft voor zijn ontwikkeling drie bloedmaaltijden nodig van één of meerdere gastheren. Hoe meer gastheren, hoe meer risico op het overbrengen van ziekten.
Teken zitten geduldig in het struikgewas te wachten tot een onschuldige gastheer voorbij komt wandelen.
Harde teken ondergaan tijdens hun leven twee vervellingen. Verreweg de meeste soorten harde teken (Lxodidae) hebben drie gastheren. Alle drie stadia (larve, nimf, adult) parasiteren.

Het voorkomen van een tekenbeet

Wanneer je een bezoek brengt aan bos of duin blijf dan zoveel mogelijk op de paden en vermijd het struikgewas en hoge gras. Draag kleding die je lichaam bedekt, zoals dichte schoenen, lange broek, shirt met lange mouwen, pet. Wanneer er in een gebied veel teken voorkomen dan kun je de huid ook insmeren met een insectenwerend middel met ongeveer 30% DEET. (Volwassen maximaal 50% DEET, jonge kinderen maximaal 20% DEET).

Controleer iedere avond onder de douche of in bad je lichaam op eventuele teken. Kijk vooral op plekken waar de huid dun of warm en vochtig is, zoals in liezen, knieholten, oksels en op de buik. Rond de plaats van de beet kan een rode, ringvormige huiduitslag ontstaan, die zich geleidelijk uitbreidt. Bij kinderen worden de teken vaak op het hoofd, in de hals, achter de oren en bij de haargrens gevonden.

Verwijderen van de teek

Wanneer je tijdens of na het natuurbezoek een teek op je huid ontdekt, is het belangrijk deze zo snel mogelijk te verwijderen. Bij verwijdering binnen 24 uur is de kans op besmetting vrijwel uitgesloten.

Tekentang

Teken kunnen worden verwijderd met een tekentang of pincet. Dit moet voorzichtig gebeuren, want als je de teek platdrukt ledigt hij zijn maaginhoud plus de schadelijke bacteriën onder de huid van zijn gastheer.

Pincet

Verwijdering van de teek met een pincet kan op de volgende manier:

• Neem een pincet waarmee je de teek kan vastpakken zonder hem plat te drukken, bijvoorbeeld een epileer- of tekenpincet. De tekenpincet is verkrijgbaar bij drogist of apotheek.
• Plaats het pincet over de teek zo dicht mogelijk op de huid. Je moet de teek vooraf niet verdoven met olie, alcohol, brandende sigaret of andere middelen omdat de teek daardoor van schrik zijn maaginhoud met bacteriën kan legen in de huid. De kans op besmetting wordt daardoor groter.
• Trek de teek voorzichtig, met een licht draaiende beweging uit de huid, druk de teek daarbij niet plat.
• Ontsmet het wondje met zeventig procent alcohol, jodiumtinctuur of jodiumzalf. Noteer de datum in uw agenda. Let in de volgende weken op de huid rondom de tekenbeetplaats.

Zonder pincet

Ook zonder pincet kun je een teek verwijderen. Draai met één vinger om de teek, zodat het achterlijf van de teek meedraait (zoals je een loszittend schroefje er uit draait). Houd dit minstens drie minuten vol. De teek krijgt daardoor voortdurend een meedraaiende beweging (torsie) waardoor hij vanzelf loslaat, meestal binnen een halve minuut.

Opletten

Noteer bij iedere tekenbeet de datum in je agenda zodat je eventuele besmetting goed in de gaten kan houden. Drie dagen tot drie weken na de tekenbeet, kunnen de eerste klachten ontstaan. Rond de plaats van de beet kan een rode, ringvormige huiduitslag ontstaan, die zich geleidelijk uitbreidt. Neem direct contact op met je huisarts als er een of meerdere klachten ontstaan.

Wist je dat

• Een teek heel zuinig met zijn energie omgaat en daarom wel een jaar zonder voedsel kan!
• Een vrouwtjesteek 50% (of meer) van haar lichaamsgewicht omzet in honderden tot duizenden eieren?
• Er buiten de Benelux teken bestaan met een gif dat bij de gebetene tot verlammings-verschijnselen kan leiden?
• Teken niet alleen in het struikgewas zitten, maar ook gewoon op een grasspriet?
• Ze hun potentiële gastheer detecteren door middel van uitgestraalde lichaamswarmte en geur?
• Een teek eerst rustig over je huid rond wandelt voordat hij zich vast bijt?
• Een niet met bloed volgezogen teek slechts een paar millimeter groot is?
• Dat een volgezogen teek wel meer dan een centimeter groot kan zijn?
• Je niet immuun kunt worden voor de ziekte van Lyme en dat dus elke nieuwe tekenbeet een nieuwe kans op besmetting vormt.
• In Nederland de afgelopen tien jaar de ziekte flink is toegenomen?
• De klimaatverandering in Nederland heel gunstig is voor de teek?

Extra informatie

Wat is de ziekte van Lyme

Interessante links

staff.science.uva.nl
www.zorg-en-gezondheid.be (pdf)

Artikelen

Test de teek zelf
Teken komen van onderen
Azaron laat je niet in de steek
Verwijder een teek met de Tickner tekentang

Ervaringen

Door een stommiteit
Praat mee met andere ouders op het prikbord.

Bronvermelding

www.postbus51.nl
wikipedia.org