Oudere vaders. Vader worden op latere leeftijd. Uitdaging of uitputting?
'Wat een energieke vent,' merkt de vrouw lachend op terwijl ze vanaf haar strandstoel met plezier toekijkt hoe een man druk in de weer is om samen met een kleine jongen een supersonisch zandkasteel te bouwen. De man is fit en goedgebouwd maar zijn grijze lokken en iets vollere maagstreek verraden dat hij toch niet meer de jongste is.
Ik wou dat Sam zijn opa nog zo fief was,' antwoordt haar vriendin terwijl ze traag wat zonnebrand op haar benen smeert, maar mijn vader is gewoon te oud om zo met zijn kleinkinderen te dollen.' 'Ja, jammer. Het lijkt me enig om zo'n jonge opa te hebben,' zegt haar vriendin goedkeurend en samen kijken ze genietend toe hoe de man zich mee laat voeren in het fantasiespel over ridders en draken van de jongen.
Na enige tijd is het kasteel af; de jongen kijkt de man uitdagend aan en roept stoer: Nu zwemmen, pap. Wie het eerst in het water ligt!' Terwijl de man een sprintje trekt en de jongen gierend achter hem aan rent kijken de twee vrouwen elkaar geschokt aan. 'Papa?!' Jemig, het is zijn váder. 'Wat ziek!'
Terecht of niet, er bestaat een groot vooroordeel tegen oudere vaders.
Het lijkt een soort modeverschijnsel, maar het is slechts een logisch gevolg van allerlei demografische veranderingen in onze samenleving dat mannen op latere leeftijd opnieuw een jong gezin stichten. Waarom dus dat vooroordeel?
Voor vrouwen is het algemeen geaccepteerd dat zij op steeds latere leeftijd hun eerste kind krijgen. Ondanks de vele waarschuwingen momenteel vanuit de gynaecologie geven vrouwen voorrang aan opleiding, werk en carrière en wordt het moederschap bewust uitgesteld. In ons artikel 'Oermoeders' werd duidelijk dat de juiste biologische leeftijd voor vrouwen om kinderen te krijgen tussen de 20 - 30 jaar ligt, met een geleidelijk afnemende vruchtbaarheid tot aan de menopauze.
Hoewel ook spermatozoïden heel langzaam in aantal en activiteit afnemen geldt voor mannen geen begrenzing aan hun vruchtbaarheid. De grens van sociale acceptatie'is echter wel scherp: mannen die na hun vijftigste opnieuw vader worden, worden voor opa versleten of afkeurend bekeken.
'Laatst was ik met mijn zoontje bij de bakker en daar zei iemand nietsvermoedend: "Zo, ben je lekker op stap met opa?", waarop mijn zoontje verbaasd reageerde: "Dit is mijn papa!" Soms gebeurt dat, maar ik heb er geen moeite mee. Het is een feit dat ik net zo goed een jonge opa had kunnen zijn - mijn ander zoon is tenslotte al dertig.'
Leo is zestig en vader van twee zoons; hij ervaart het vaderschap bij zijn jongste zoon Rocco (3 jaar) veel intenser als destijds bij zijn eerste zoon.
Ik was toen erg gericht op opleiding, werk en maatschappelijke status. Daar ben ik nu helemaal vrij van: Rocco komt op de eerste plaats.
Ik ervaar de tijd en ruimte die ik nu heb om me met Rocco bezig te houden als een enorme luxe, een verrijking van mijn leven.'
Het beeld in onze maatschappij verandert. Gezinnen in hun traditionele samenstelling met een vader, moeder en (twee) kinderen maken langzaam plaats voor steeds meer gevarieerde vormen van samenleven. Ook de rol van vaders binnen deze samenlevingsvormen is meer gevarieerd: je hebt alleenstaande vaders, vaders die met hun kinderen en de kinderen van een nieuwe partner een gezin vormen, thuisvaders, weekendvaders, homovaders, en oudere vader.
Deze laatste worden ook wel tweede leg vaders' genoemd, een denigrerende benaming voor mannen die op latere leeftijd met een jongere partner opnieuw een gezin starten.
'Toen Marion haar kinderwens uitsprak moest ik daar wel even goed over nadenken,' biecht Leo eerlijk op. Hij ontmoette zijn huidige partner nadat hij lange tijd als vrijgezel had geleefd. 'Ik was inmiddels 55 en had jarenlang alleen gewoond; een baby stond niet bovenaan mijn lijstje: de zorg, de verantwoording, maar ook twijfel over je gezondheid en leeftijd, het speelt allemaal door je hoofd. Zo 'ondoordacht'en vanzelfsprekend ik de eerste keer voor het vaderschap koos, zo weloverwogen verliep dit bij Rocco en uiteindelijk durfde ik het wel aan.'
Leo ervaart zijn leeftijd juist als een voordeel en slechts een enkele keer als nadeel.
'Natuurlijk denk je wel eens aan later: hoe lang mag ik Rocco meemaken, of ik er bij zal zijn als hij gaat studeren, of zelf kinderen krijgt.' Maar het gaat niet om later. We leven nú, heel intens, en ik ben er van overtuigd dat wat ik hem nu meegeef aan kwaliteiten voor het leven, hem zodanig zal vormen dat hij me bij zijn bul-uitreiking niet nodig heeft. Tegen die tijd is hij een volwaardig mens met een stabiele achtergrond en voldoende geestelijke bagage voor de rest van zijn leven - ook zonder zijn vader. Wat zegt leeftijd nu helemaal? Ik ken vaders van dertig of veertig, die stukken ouder doen dan ik.'
Zoals Leo al zei, het gaat om hier en nu: piekeren over de toekomst is verloren tijd, daar weet Sandra alles van. Zij bleek, toen zij 38 jaar was en haar eerste zoon 15, spontaan zwanger van een tweede gezonde zoon. Voor haar iets oudere partner (46 destijds) kwam dit eerste vaderschap als een donderslag bij heldere hemel; hij had zeer gemengde gevoelens over de komst van een baby, temeer omdat hij al wat ouder was. De geboorte van hun zoon Maikel maakte echter heel veel bij hem los en het vaderschap was een ervaring die zijn leven diep verrijkte! Zijn vreugde om Maikel was echter van korte duur want vijf maanden later kwam hij door het noodlot om het leven.
'Alle muizenissen over dat hij later wel een erg 'oude pa' zou zijn, waren ineens zo triviaal,' zegt Sandra, die er nu alleen voor staat met een puber en een peuter. 'Ik hou me vast aan de enorme vreugde en het intense vadergevoel die de geboorte van Maikel in mijn partner teweeg brachten. De vreugde van het vaderschap is niet leeftijdgebonden; juist zijn levenservaring maakte dat mijn partner alles met Maikel zo intens beleefde en waardeerde. Ik zal proberen om mijn zoon later een goed beeld te schetsen van zijn vader: een uiterst trotse en liefhebbende man die te kort maar intens van zijn zoon heeft genoten!'
Maikel is een uitzondering maar door de toenemende levensverwachting van mannen hoeven kinderen van oudere vaders niet per definitie eerder afscheid van hen te nemen: uit cijfers van het Centraal Bureau van de Statistiek blijkt dat vaders uit 1975 gemiddeld nog 43,9 jaar samen met hun kind hadden te gaan, tegen 43,4 jaar in 2005.
Opnieuw de vraag: waar komt dat vooroordeel jegens oudere vaders vandaan?
Peter Cuyvers, vader van zes kinderen en directeur van het advies- en ontwikkelingsbureau op gezinsterrein 'Family Facts', zegt: 'Het is aan de ene kant haast een modeverschijnsel - op latere leeftijd opnieuw papa worden - maar aan de andere kant een taboe. Toch is de verschuiving in de leeftijd van vaders een heel logisch gevolg van de grote veranderingen in onze gezinssamenstelling. Net zo goed als dat moeders ouder worden bij hun eerste kind, worden vaders ouder bij hun laatste kind. Het beeld van een oude grijze vader met een peuter is inderdaad vreemd, maar dat beeld bestaat eigenlijk niet: tegenwoordig zijn mannen op latere leeftijd niet meer 'moe, oud en grijs'maar juist erg energiek en langer 'jong'. Een peuter vormt voor de meeste juist een uitdaging en zeker geen uitputting.'Peter kreeg op zijn 21e zijn eerste kind en op zijn 43e werd zijn zoon Hugo geboren; een verrassing want met 48 jaar had zijn vrouw nooit gedacht nog zwanger te raken.
'Ik ben nog steeds dezelfde soort vader, ik was toen geen spelletjesman en ben dat nu nog steeds niet. Kijk, je persoonlijkheid verandert niet, je beleving daarentegen wél: Hugo betekent nu alles voor me terwijl ik destijds werd opgeslokt door avondstudie en werk. '
Tijd, geld, rust en ruimte zijn wat betreft Peter de sleutelwoorden als we het hebben over oudere vaders. 'Leeftijd, rijpheid en levenservaring maken dat je anders tegen de dingen aankijkt, andere prioriteiten stelt en dat je je emoties intenser ervaart. Destijds maakte ik mijn kinderen onderschikt aan mezelf - aan mijn werk, opleiding, carrière - maar dat zou nu met Hugo ondenkbaar zijn: hij staat voorop.'
Persoonlijk ondervindt Peter weinig vooroordeel; alle zes zijn kinderen zijn bij dezelfde moeder verwekt met wie hij al die jaren al samenleeft. 'Het is geen tweede huwelijk of zo en ik ben dus niet van 'de tweede leg'. Ik ervaar ook eigenlijk geen nadelen aan het oudere vaderschap, misschien is het enige minpuntje dat mijn rol als opa anders is dan bij de meeste families. Hugo was een absoluut cadeautje, zoals vrienden van ons het zo mooi zeiden, en hij werd direct warm opgenomen in ons gezin.'
Een bijzonder gezin overigens, waar het leeftijdsverschil tussen Hugo en zijn achterneefjes/nichtjes - Peters kleinkinderen - minder groot is dan tussen Hugo en zijn oudste broer.
Voor het vaderschap geldt hetzelfde als voor het moederschap: de ideale biologische leeftijd om kinderen te krijgen ligt tussen de 20 en 30 jaar, maar in allerlei andere opzichten kan deze leeftijd stukken minder ideaal zijn.
Want laten we eerlijk zijn, ieder mens, iedere relatie en elke omstandigheid is tenslotte weer anders.
Wanneer het kind eenmaal gezond en zonder complicaties ter wereld is gekomen - ondanks waarschuwingen voor het late moederschap en een mogelijke relatie tussen autisme en oudere vaders - speelt leeftijd geen rol meer. Want of de ouders nu twintigers of zestigers zijn, het belangrijkste is toch wel dat een kind welkom is en in een liefdevolle omgeving opgroeit.
Meedoen
Peuteren.nl is een interactieve website. Jouw mening en tips stellen we zeer op prijs.
Ben je zelf een oudere vader? Of heb je een oudere partner? Of heb je zelf misschien een oudere vader? Hoe zijn de reacties in je omgeving? Hoe is je eigen ervaring? Waarom ben je op deze leeftijd (nog/weer) aan kinderen begonnen? Hoe ervaar je het? Vind je het vermoeiend(er)? Hoe vind je het om een oudere vader te hebben?
Deel je ervaring, mening of aanvullende informatie met andere bezoekers en stuur je verhaal aan:
redactie@peuteren.nl.
Bronvermelding
'Vaders op leeftijd; vergelijking met de 19e eeuw', door Dr. F.W.A. van Poppel, NIDI en dr. K. Mandemakers, IISG, Amsterdam, in het 'Bulletin over Bevolking en Samenleving'van het NIDI/Demos: Netherlands Interdisciplinary Demographic Institute, februari 2002.
'Dolce Vita', uitspraken uit het televisieprogramma van de KRO, 27 juni 2005.
'Vaker autistisch kind bij oudere vader', artikel op Planet Internet, 5 september 2006.
Artikel Elsevier: 'Hoge leeftijd vader verhoogt kans op miskraam', door Marten Blankesteijn, op 2 augustus 2006.
'Oude Ouders; Bijna 10% van de borelingen heeft vader die ouder is dan 40'door Hans Cardyn en Karel Moors, in de GVA Gazet van Antwerpen, 14 juni 2002.
'Vaders zijn steeds vaker veertigers'in Trouw, het Nieuws, 27 maart 2006.
'Vaders - wat weten we daar eigenlijk van?' en 'Vaders - feiten en cijfers', door Justine Pardoes, 17 juni 2005.
'Een op de tien baby's heeft papa op leeftijd: Kind maakt vader los in veertigplusser'door Marjolein Hurkmans in De Telegraaf, Vrouw & Relatie, 31 juli 2002.
'Steeds later vader', door Jan Latten in webmagazine CBS Centraal Bureau voor de Statistiek, 10 juni 2002
