Ongedierte: Bijen en bijensteken
Hoe vaak hoor je iemand niet zeggen: "Bijen zijn nuttige beestjes." Maar is dit ook zo? Of zijn bijen net zulke 'gevaarlijke steekbeesten' als wespen? Wij hebben ons eens verdiept in deze honingverzamelaar...
Wat is een bij?
Er zijn zo'n 20.000 bijensoorten bekend, maar het werkelijke aantal zal waarschijnlijk ng hoger liggen. Op Antartica na, komen bijen voor op ieder continent en in alle ecosystemen waarin tweezaadlobbige planten groeien. Een bij behoort tot de vliesvleugeligen (Hymenoptera).
Hoe leeft een bij?
Net als hommels, mieren en een aantal wespensoorten leven bijen in kolonies. Een bijenvolk bestaat uit één eierenleggende koningin, zo'n 30.000 tot 60.000 vrouwelijke werkbijen en een paar honderd mannetjes (darren). De koningin legt zo'n tien maanden per jaar haar eieren (van december tot oktober). Een bijenkoningin kan wel 1600 eitjes per dag leggen en kan ook nog eens zelf bepalen welk eitje ze bevrucht en welke niet. Uit de bevruchte eitjes ontstaan de vrouwtjes, de werkbijen, en uit de onbevruchte eitjes ontstaan de mannetjes, de darren.
Nuttig? Heel nuttig!
Bijen hebben bloemen nodig voor hun voedsel. Uit deze bloemen halen zij nectar en stuifmeel. Omdat bijen voor hun voedsel van bloem naar bloem vliegen, vormen zij de belangrijkste schakel in het proces van bestuiving. Een deel van het stuifmeel blijft namelijk op het behaarde lichaam achter en aan de pootjes kleven. Hierdoor kan hij een volgende bloem (onbewust) bestuiven.
Bijen zijn 'bloemvast', zij vliegen net zolang op de bloemen van één plantensoort, totdat er niks meer te halen valt. Dit maakt bijen uitermate geschikt voor het bestuiven van de fruitteelt (appel, peer, pruim, kers, bramen, aardbeien, bessen) en zaadteelt. Deze bestuiving is dus zeer belangrijk voor het voedsel van de mens, daarnaast maken bijen ook honing (inkomstenbron met een geschatte waarde van 4,5 miljoen euro).
Verwarring
Bijen, hommels, wespen: ze worden regelmatig door elkaar gehaald. Hommels zijn die donker gekleurde en dik behaarde zoemende vliegbeesten. Je hoort ze al van verre aankomen.
Wespen zijn overwegend geel met een zwarte tekening op hun slanke ('wespentaille'!) onbehaarde achterlijf. Wespen zie je vooral in de nazomer en zijn altijd op zoek naar (vooral jouw) zoetigheden.
Bijen zijn wat kleiner dan de hommels, zijn licht behaard en vrij schuw. Als er voldoende bloemen in de buurt zijn, komt een bij niet zo snel op je zoete drankje af.
Alle verschillen op een rijtje:
| Een bij |
Een wesp |
| Heeft een bruinzwart achterlijf |
Heeft een geelzwart achterlijf en heeft een wespentaille |
| Maakt een wintervoorraad |
Maakt geen wintervoorraad |
| Maakt honing en nectar |
Eet de nectar zelf op |
| Verzamelt stuifmeel |
Verzamelt geen stuifmeel |
| Maakt een nest van zelfgemaakte was |
Maakt een nest van fijngekauwde planten |
| Eet allen maar plantaardig voedsel |
Eet ook insecten waaronder bijen |
| Vrij schuw |
Komen op je zoetigheden af |
| Hele jaar door |
Vooral in de nazomer |
Hoe voorkom je een steek?
Bijen steken alleen als zij zich bedreigd voelen. Als je gewoon rustig gaat zitten en niet om je heen slaat (dit zal hij als een bedreiging zien) zal er niet snel iets gebeuren. Ga ook liever niet in de buurt van een nest zitten. In de omgeving van hun nest, zijn bijen vaak extra agressief. Heb je een nest in de tuin? Vewijder deze niet zelf maar informeer bij je gemeente naar de mogelijkheden.
Een bij houdt van zoete geuren. Kijk daarom een beetje uit met zoete dranken, ijs en fruit. Drink frisdrank liever niet uit een blikje. Als er een bij inzit, kan hij in je mond steken!
Loop liever niet op blote voeten door het gras, bijen zijn immers dol op klaverbloemetje en madeliefjes. Voor je het weet hangt er eentje aan je teen. Pas ook op met wijde kleding. Bijen kunnen dan (bijvoorbeeld) makkelijk een mouw binnen vliegen, zich vervolgens in het nauw gedreven voelen en steken. Daarom is nauwe kleding wat veiliger. Een vrolijk bloemenmotief wil ook nog wel eens bijen aantrekken.
Oh jee...tch gebeten
De angel van een bij heeft weerhaken die blijven steken in de huid van zijn slachtoffer. Als hij zich na de steek probeert los te trekken, scheurt de angel (met de gifblaas) los van zijn achterlijf. Hierdoor sterft de bij meteen.
De gifblaas blijft tot een minuut na de steek werkzaam. Daarom is het van groot belang om de angel direct te verwijderen. Liever niet met duim en wijsvinger. Op deze manier zorg je ervoor dat er nog meer gif in de huid wordt geduwd.
Gebruik liever een, met alcohol ontsmet, pincet. Spelp het wondje, ontsmet het met een desinfecterend middel en dek het af met een pleister. Bij eventueel jeuk, pijn en zwelling kan een koude kompres verlichting geven. Bij jeuk liever niet krabbelen, dit kan namelijk een infectie veroorzaken.
Wanneer je in je mond, tong of keel bent gestoken, of een allergische reactie vertoont, neem dan direct contact op met een arts.
Wist je dat...
- Werkbijen (vrouwtjes) leggen in principe geen eieren, maar als het volk haar koningin verliest, zullen de werkbijen onbevruchte eitjes leggen waaruit weer mannetjes ontstaan.
- Bijen kunnen dansen. Als ze eenmaal thuis zijn, leggen de bijen de nectar en het stuifmeel neer en beginnen te dansen. Door in bepaalde figuren te dansen, vertellen ze aan andere bijen waar ze voedsel kunnen vinden.
- In alle bijenhuizen zijn zeshoekige kamertjes (cellen) vervaardigd van was. In die kamertjes wordt stuifmeel opgeslagen.
- Als de (bijen)kamertjes in het (bijen)huis te heet of te koud worden, doen de bijen daar zelf wat aan. Ze maken wind met hun vleugels, ze verspreiden water, ze klampen zich vast of vliegen rond. Zo kunnen ze de temperatuur en de vochtigheid in de kamers regelen.
- Jonge bijen worden opgeleid. Eerst moeten ze kamertjes schoon maken. Als ze wat ouder zijn mogen ze de larven verzorgen. Weer iets ouder moeten ze was maken en hiervan nieuwe kamertjes. Als deze training is afgerond wordt er geleerd hoe er nectar en stuifmeel verzameld moet worden. Op deze manier wordt hun takenpakket steeds verder uitgebreid.
Meedoen
Peuteren.nl is een interactieve website. Jouw mening en tips stellen we zeer op prijs.
Hoe voorkom jij door een bij te worden gebeten? Hoe bescherm je je kindje? Ben je allergisch voor bijenbeten? Hoe ga je hiermee om? Is je kindje allergisch voor bijenbeten? Is hij wel eens gebeten?
Deel je ervaring, mening of aanvullende informatie met andere bezoekers en stuur je verhaal aan:
redactie@peuteren.nl.
