Om welke gevallen gaat het precies?

Bij late zwangerschapsafbreking gaat het om ongeborenen met afwijkingen die tot ernstige en niet te herstellen functiestoornissen leiden, maar waarbij nog wel (een kleine) kans bestaat dat het kind levend wordt geboren. Na geboorte kan de aandoening tot de dood leiden of levenslang en uitzichtloos lijden veroorzaken.

Bij levensbeëindiging van pasgeborenen gaat het om kinderen met een zeer ernstige afwijking of ziekte, voor wie leven uitsluitend zwaar lijden betekent. Het kan gaan om baby's die überhaupt slechts kort te leven hebben, maar ook om kinderen die wel degelijk kunnen blijven leven, maar die een ondraaglijk en uitzichtloos lijden tegemoet gaan omdat zij medisch niet behandeld kunnen worden.
Een waarschuwing is hier echter op zijn plaats. In de context van levensbeëindiging worden voornamelijk de zeer ernstige gevallen gemeld, waardoor onterecht het beeld bestaat dat bepaalde aandoeningen altijd - of vaak - tot levensbeëindiging leiden. Dit is niet het geval. Alleen het actuele lijden vormt de basis voor deze beslissing. Zo is een spina bifida (open ruggetje) of omphalocèle (open buikje) in de meeste gevallen zo te behandelen, dat patiënten een zeer acceptabel leven kunnen leiden.

Levensbeëindiging van pasgeborenen en late zwangerschapsafbreking zijn strafbaar. Alleen in geval van een noodtoestand geldt deze strafbaarheid niet. Van een noodtoestand is slechts sprake als medisch gezien vaststaat dat de aandoening van de pasgeborene of ongeborene zo ernstig en uitzichtloos is, dat medisch ingrijpen na de geboorte zinloos is. Van een noodtoestand is tevens sprake wanneer de moeder in een noodsituatie verkeert en deze alleen kan worden opgeheven door medisch ingrijpen.

Wat is de rol van de ouders?

De ouders van de pasgeborene hebben het laatste woord, zij moeten toestemming geven. Zonder hun toestemming mag de arts niet tot levensbeëindiging overgaan.

Wat zegt de wet?

Per 1 november 2006 treedt de Aanwijzing vervolgingsbeslissing levensbeëindiging niet op verzoek en late zwangerschapsafbreking van het Openbaar Ministerie in werking. Vanaf die datum zal ook de Centrale deskundigencommissie voor de beoordeling van gemelde gevallen van late zwangerschapsafbreking of levensbeëindiging bij pasgeborenen van start gaan (regeling tot instelling van Centrale deskundigencommissie voor de beoordeling van gemelde gevallen van late zwangerschapsafbreking of levensbeëindiging bij pasgeborenen).

Wat doet Justitie?

Artsen hebben behoefte aan een inzichtelijke procedure over het melden van levensbeëindiging bij pasgeborenen en bij late zwangerschapsafbreking. De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de minister van Justitie komen hen daarin tegemoet. Er komt een centrale deskundigencommissie die aan de hand van zorgvuldigheidsnormen beoordeelt of de arts bij levensbeëindiging van een pasgeborene of bij late zwangerschapsafbreking zorgvuldig heeft gehandeld en deze commissie brengt vervolgens een deskundigenadvies over de zaak aan het Openbaar Ministerie uit. In een aanwijzing van het Openbaar Ministerie komt te staan welke procedure in die gevallen wordt gevolgd. De werkwijze is niet alleen nuttig voor het openbaar ministerie, maar ook voor de arts. Door de opgestelde normen en het o ordeel van de commissie, heeft de arts de wetenschap hoe de zaak vanuit juridisch, medisch en ethisch oogpunt wordt bekeken. Daarnaast heeft de arts een houvast bij zijn handelen in situaties bij levensbeëindiging dat niet op verzoek gebeurt, en bij late zwangerschapsafbreking. Ook voor de ouders creëert dat duidelijkheid.

Wat is de samenstelling van de commissie?

De commissie bestaat uit vijf leden: een voorzitter, drie artsen, elk uit een andere op kindervraagstukken gerichte medische discipline, en een ethicus. De voorzitter is een jurist. Allen worden benoemd voor zes jaar door de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de minister van Justitie. Zij kunnen worden herbenoemd voor zes jaar.
Om een zaak zorgvuldig te beoordelen, mag de commissie de arts die de levensbeëindiging heeft toegepast schriftelijk of mondeling om een toelichting vragen. Ook mag de commissie nadere informatie vragen aan een of meer artsen van het behandelteam dat bij de zaak is betrokken. Het zijn experts met kennis van zaken die een individueel geval beoordelen en daar hun mening over geven. De commissie zendt haar deskundigenoordeel naar het College van procureurs-generaal (Openbaar Ministerie).

Wat is de rol van het Openbaar Ministerie?

Het College van procureurs-generaal beoordeelt of het handelen van de arts heeft plaatsgevonden volgens de zorgvuldigheidsnormen. Bij een negatieve beoordeling krijgt de behandelend officier opdracht de arts te vervolgen.
Het oordeel van de commissie komt niet in de plaats van de beslissing van de officier van justitie, maar dient als deskundigenoordeel dat bij de vervolgingsbeslissing wordt betrokken. Uiteindelijk beslist het Openbaar Ministerie of de arts vervolgd wordt. Levensbeëindiging dat niet op verzoek gebeurt, blijft immers strafbaar.

Wat is het verschil met de regeling die we kennen bij levensbeëindiging op verzoek?

Bij levensbeëindiging op verzoek moet de officier zich houden aan het oordeel van de toetsingscommissie.

Waarom is ervoor gekozen dat de officier van justitie kan afwijken van het deskundigenadvies?

De vervolgingsbeslissing blijft bij de officier van justitie. Dit is een strafrechtelijke beslissing. De commissie geeft een deskundigenoordeel. Dit oordeel is niet alleen juridisch, maar ook medisch en ethisch onderbouwd. Dit is natuurlijk belangrijke informatie voor de officier, maar niet zuiver strafrechtelijke informatie. De officier moet dus altijd de vrijheid houden om een eigen strafrechtelijk oordeel te vellen.

Wat is het Gronings model?

Verschillende medische beroepsorganisaties en overleggroepen hebben de afgelopen jaren veel werk verzet om tot een goede medisch juridische benadering van levensbeëindiging bij pasgeborenen en late zwangerschapsafbreking te komen: het Groningse model.
In het Groningse model wordt aangegeven hoe artsen op zorgvuldige moeten omgaan met levensbeëindiging van ernstig lijdende pasgeborenen. Dit protocol werd door het Academisch Ziekenhuis Groningen (tegenwoordig het UMCG) en het Openbaar Ministerie opgesteld. Het protocol biedt voldoende feitelijke informatie om de zorgvuldigheid van de levensbeëindiging bij pasgeborenen te kunnen beoordelen. Het geeft echter geen garantie voor de afdoening van zaken door het Openbaar Ministerie in individuele gevallen.

Bronvermelding

www.justitie.nl